Како регистрираната трговска марка придонесува во одбраната од сајбер напади? Водич за усогласување со NIS2 Директивата

NIS2 Директива, сајбер безбедност за бизниси и заштита на трговска марка се поврзани многу повеќе отколку што повеќето компании претпоставуваат. Во овој водич објаснуваме зошто регистрираната трговска марка станува важен дел од стратегијата за дигитална усогласеност (compliance) и како интегрираниот пристап кон интелектуална сопственост и ИТ безбедност им помага на компаниите во заштитата од фишинг, лажни домени и злоупотреба на брендот.

Тука вредно е да се напомене дека во македонското законодавство NIS2 Директивата е транспонирана преку специјален закон, односно Законот за безбедност на мрежни и информациски системи (Сл. весник на РСМ, бр. 135 од 4.7.2025 година).

Клучни точки на статијата:

• NIS2 бара активно управување со дигиталните ризици и одговор во многу кратки рокови

• Регистрираната трговска марка е доказ за сопственост кој може да го забрза отстранувањето на лажни домен-имиња и малициозни профили

• Фишинг нападите ја злоупотребуваат довербата во брендовите, а правната заштита ја зајакнува одбраната

Зошто трговската марка повеќе не е само правна заштита?

Кога се зборува за NIS2 Директивата, најчесто се размислува за сервери, лозинки, резервни копии на податоци и технички мерки за заштита. Но современите сајбер напади не се насочени само кон ИТ инфраструктурата. Напаѓачите сè почесто ја злоупотребуваат репутацијата на компанијата, нејзиното име и бренд за да ги измамат клиентите, добавувачите и вработените.

Токму затоа сајбер безбедноста за бизниси денес не е само ИТ прашање. Таа подразбира и заштита на трговска марка, дигитална усогласеност (compliance) и интегриран пристап кон интелектуална сопственост и ИТ безбедност.

Сајбер криминалците не го напаѓаат само системот. Го напаѓаат и брендот

Замислете дека некој регистрира интернет-домен кој многу личи на името на вашата компанија, на пример:

• kompanija.mk

• kompaniia.mk

• kompanija-group.com

• kompanija-support.net

На вакви веб-страници можат да се постават лажни фактури, лажни понуди, форми за собирање лозинки, копија од вашата веб страна или лажни страници за плаќање.

Клиентот верува дека комуницира со вашата компанија бидејќи го препознава логото, името и визуелниот идентитет. Всушност, токму вашиот бренд станува средство преку кое се изведува нападот.

Како IP пристапот ја надополнува класичната сајбер безбедност?

Класичната сајбер безбедност најчесто го штити системот: компјутерите, серверите, електронската пошта, лозинките и податоците. Но фишинг нападите често почнуваат надвор од системот. Напаѓачот прво може да регистрира домен кој многу личи на името на вашата компанија, да направи лажна веб-страница или да отвори профил кој изгледа како да е поврзан со вашиот бренд.

Тука помага IP пристапот, односно заштитата на интелектуалната сопственост. Ако компанијата има регистрирана трговска марка, таа има силен доказ дека брендот ѝ припаѓа нејзе. Тоа овозможува побрза реакција кога ќе се појави сомнителен домен, лажна веб-страница или профил што го имитира брендот.

На пример, ако некој регистрира домен што многу личи на вашиот бренд, не мора секогаш да се чека да се случи фишинг напад за опасноста да стане видлива. Доколку постои регистрирана трговска марка и доменот очигледно го копира или имитира брендот, може да се реагира уште во рана фаза по регистрацијата на доменот. Тоа може да вклучи барање за отстранување, бришење или пренос на доменот, во зависност од правилата што се применуваат.

Со други зборови, класичната сајбер безбедност реагира кога има технички знаци на напад, како сомнителни електронски пораки, злоупотребени сервери, full email headers, SPF/DKIM/DMARC резултати или друг технички доказ. IP пристапот, пак, помага да се препознае ризикот уште порано, преку следење на злоупотреба на името, логото, домените и дигиталниот идентитет на брендот.

Фишинг нападите најчесто се успешни затоа што жртвата препознава познат бренд. Напаѓачите користат слично име, копираат лого, користат идентични бои и испраќаат убедливи електронски пораки. Доколку брендот е правно заштитен, компанијата има значително посилна основа за преземање правни мерки.

Регистрираната трговска марка претставува силен правен доказ дека вие сте легитимниот носител на правото врз брендот. Доколку трето лице регистрира интернет-домен што го копира или имитира вашето име, ова право значително го олеснува преземањето мерки, вклучувајќи барање за пренос или бришење на доменот, постапување пред национални и меѓународни регистри, комуникација со регистратори и хостинг-провајдери, како и поведување постапки за решавање на меѓународни доменски спорови според механизмите UDRP и URS, кога тие се применливи.

Со тоа, компанијата може побрзо и поефикасно да реагира на злоупотребите, да го намали ризикот од измама и фишинг и да го заштити угледот на брендот пред да настане поголема штета.

Каква е врската помеѓу NIS2 и трговските марки?

NIS2 регулативата бара од компаниите задолжителни мерки како што се:

• управување со ризици

• проценка на закани

• управување со инциденти

• заштита на дигиталните средства

• мерки за намалување на ризикот

Доколку една компанија не може ефикасно да реагира кога некој го злоупотребува нејзиниот бренд, ризикот од успешни сајбер измами значително се зголемува. Затоа, заштитената трговска марка станува дел од поширокиот систем за управување со дигитални ризици според NIS2.

Како изгледа тоа во пракса? Во текот на нашите редовни мониторинг активности, нашиот систем прибира податоци кои се обработуваат и евалуираат според различни параметри, со цел да се идентификуваат потенцијални злоупотреби на брендот, ризични домени и други индикатори кои можат да укажуваат на подготовка или изведување на сајбер напад.

На тој начин, покрај превентивното дејствување, обезбедуваме ресурси и информации кои можат да помогнат во навремена реакција и во запазување на законските рокови за пријавување на значаен сајбер-безбедносен инцидент или значајна сајбер-закана. Според македонскиот закон, суштинските и важните субјекти се должни веднаш, а најдоцна во рок од три часа од моментот на дознавање за настанување на инцидентот и/или сајбер-заканата, да го известат надлежниот тим за одговор на компјутерски инциденти. Дополнително, законот предвидува и доставување рано предупредување во рок од 24 часа, известување за инцидентот во рок од 72 часа и завршно известување во рок од еден месец.

Подобра соработка со давателите на интернет услуги

Компаниите кои управуваат со домени, веб-хостинг и платформи за е-трговија значително побрзо реагираат кога постои валиден доказ за регистрирана трговска марка и пријава од професионален застапник. Тоа може да значи разлика помеѓу неколку часа и неколку недели во отстранувањето на злонамерна содржина.

Една од основните идеи на NIS2 е организациите активно да управуваат со ризиците, да ги идентификуваат критичните средства, да ги препознаат потенцијалните закани, да воспостават процедури за брза реакција и да го намалат влијанието на инцидентите. Брендот претставува едно од највредните нематеријални средства на секоја компанија. Доколку брендот може лесно да биде злоупотребен, тогаш постои и значителен безбедносен ризик.

Дигитална усогласеност (compliance) не значи само исполнување законска обврска

Многу компании сметаат дека усогласеноста значи само подготовка на документи. Во пракса, дигиталната усогласеност (compliance) подразбира воспоставување процеси кои реално го намалуваат ризикот, вклучувајќи:

• политика за управување со домени

• регистар на трговски марки

• мониторинг на злоупотреба на брендот

• процедури за пријавување инциденти

• план за реагирање при фишинг

• редовна обука на вработените

Практичен пример

Замислете дека постои компанија која продава медицинска опрема и сите болници ја знаат по нејзиното име и лого.

Сега замислете дека некој друг прави лажен интернет-домен кој изгледа речиси исто како вистинскиот домен на компанијата. Разликата може да биде само една буква. На прв поглед, луѓето може да помислат дека тоа е вистинската компанија.

Потоа, од тој лажен домен се испраќаат електронски пораки до болници. Во пораките пишува, на пример, дека треба да се плати фактура на нова банкарска сметка. Болницата може да поверува дека пораката е вистинска, затоа што името, доменот и изгледот личат на компанијата што ја познава.

Ако компанијата нема регистрирана трговска марка, не го следи појавувањето на слични домени и нема план што да направи во ваква ситуација, реакцијата може да биде бавна, а штетата голема.

Но ако брендот е регистриран како трговска марка и компанијата има воспоставено мониторинг и план за реакција, може многу побрзо да побара лажниот домен да биде отстранет, да ги извести клиентите и да преземе правни чекори.

Во вакви ситуации времето е многу важно. Колку порано се открие лажниот домен, толку е помала можноста некој да биде измамен.

Контролна листа: Дали вашата компанија е подготвена?

Проверете ја вашата подготвеност со следните прашања:

1. Дали вашата трговска марка е регистрирана?

2. Дали ги следите новорегистрираните домени што личат на вашиот бренд?

3. Дали имате процедура за пријавување злоупотреба на брендот?

4. Дали вработените знаат како да препознаат фишинг?

5. Дали постои план за брза реакција при злоупотреба на логото или името на компанијата?

6. Дали правниот и ИТ тимот соработуваат при управување со ризици?

7. Дали редовно ја проверувате вашата дигитална изложеност?

Доколку одговорот на повеќето прашања е „не“, време е да започнете со подобрување на организациските процеси.

Најчесто поставувани прашања (FAQ)

1. Дали NIS2 Директивата бара регистрација на трговска марка?
NIS2 бара управување со дигитални ризици и брза реакција при инциденти, а регистрираната трговска марка е практична алатка која го олеснува тоа управување.

2. Како трговската марка помага против фишинг напади?
Таа дава правна основа за побрзо отстранување лажни домени, профили и содржини кои го имитираат вашиот бренд, со што се намалува времето на изложеност на клиентите.

3. Кој тим треба да биде вклучен во заштитата на брендот од сајбер закани?
Потребен е интегриран пристап: ИТ тимот ја штити инфраструктурата, правниот тим ја штити трговската марка, маркетинг тимот ја следи репутацијата, а сите заедно треба да соработуваат и да ги координираат ризиците.

Заклучок

Сајбер безбедноста одамна престана да биде исклучиво техничко прашање. Денес напаѓачите сè почесто ја злоупотребуваат довербата што клиентите ја имаат во познатите брендови, а токму затоа правната заштита на брендот станува важен дел од управувањето со ризици.

NIS2 Директивата од организациите бара да воспостават ефикасни мерки за идентификација, намалување и управување со сајбер ризиците. Во тој контекст, заштитата на трговската марка не е само прашање на интелектуална сопственост, туку и практична алатка за побрзо реагирање при злоупотреба на домени, лажни профили, фишинг кампањи и други дигитални закани.

Компаниите кои ги поврзуваат интелектуалната сопственост и ИТ безбедноста во единствена стратегија за дигитална усогласеност (compliance) создаваат посилен систем на заштита, ја намалуваат можноста за финансиски и репутациски штети и покажуваат дека управуваат со ризиците на проактивен начин.

Во време кога брендот е едно од највредните деловни средства, неговата правна заштита претставува важен дел од современата стратегија за сајбер безбедност.

Дали на вашата компанија ѝ е потребна проценка на изложеноста на брендот или поддршка за NIS2 усогласеност? Контактирајте нè за бесплатна првична консултација.